Plan wydarzeń „Makbeta” w punktach

Plan wydarzeń „Makbeta” Williama Szekspira porządkuje akcję tragedii akt po akcie, od proroctwa wiedźm po upadek tytułowego bohatera i przywrócenie ładu. Każdy z pięciu aktów ujęto jako osobną oś chronologiczną kluczowych scen, dzięki czemu łatwo prześledzić drogę Makbeta od zwycięskiego wodza, przez królobójstwo i kolejne zbrodnie, aż po śmierć z ręki Makdufa.

Akt I — proroctwo i pokusa

Trzy Czarownice na otwartym polu, wśród grzmotów i błyskawic, umawiają się na spotkanie z Makbetem po bitwie i wygłaszają motto przewróconego świata: „Brzydnieje uroda, brzydota pięknieje”.
W obozie pod Forres ranny sierżant i tan Ross relacjonują królowi Szkocji Dunkanowi zwycięstwo Makbeta i Banka nad buntownikiem Macdonwaldem i wspierającym go królem norweskim.
Dunkan rozkazuje ściąć zdradzieckiego tana Kawdoru, a jego tytuł nadaje Makbetowi.
Na stepie Czarownice witają Makbeta trzema tytułami (tan Glamis, tan Kawdoru, przyszły król), a Bankowi wieszczą, że spłodzi królów, choć sam królem nie zostanie, po czym znikają.
Ross i Angus przynoszą wieść, że Makbet został tanem Kawdoru; spełnienie drugiej przepowiedni budzi w nim myśl o koronie, a Banko ostrzega, że „ciemności narzędzia” mówią prawdę w drobiazgach, by pociągnąć ku zgubie.
W pałacu Dunkan ogłasza następcą tronu i księciem Cumberlandu swego syna Malkolma — to pierwsza przeszkoda na drodze Makbeta, który prosi gwiazdy, by ukryły jego czarne pragnienia.
Król zapowiada wizytę w zamku Inverness; Makbet rusza naprzód, by uprzedzić o tym żonę.
Lady Makbet czyta list męża o proroctwie, ocenia go jako „zbyt tkliwości ludzkiej pełen mleka” i postanawia popchnąć go do zbrodni.
Na wieść o przyjeździe króla Lady Makbet wzywa złe duchy, by ją „odniewieściły” i napełniły okrucieństwem; wchodzącemu mężowi każe być „niewinnym kwiatkiem”, lecz wężem, co się pod nim kryje.
Dunkan z orszakiem przybywa do Inverness, a Lady Makbet wita go obłudną, wylewną gościnnością.
Makbet wymyka się z uczty i w monologu („Gdyby z uczynkiem skończyło się wszystko”) postanawia odstąpić od mordu, lecz Lady Makbet łamie jego opór, drwi z jego tchórzostwa i przedstawia plan: upoi strażników Dunkana i na nich zwali winę.
Makbet ostatecznie decyduje się na zbrodnię i postanawia ukryć kłamstwo serca pod fałszem twarzy.

Akt II — zbrodnia

Nocą na dziedzińcu Banko z synem Fleance’em spotyka Makbeta; przekazuje, że Dunkan położył się spać zadowolony i przesłał Lady Makbet diament, oraz wspomina sen o trzech wieszczych siostrach.
Zostawszy sam, Makbet ma wizję sztyletu wiszącego w powietrzu i zwróconego rękojeścią ku jego dłoni; dzwonek Lady Makbet daje sygnał do mordu.
Makbet zabija śpiącego Dunkana i wraca do żony wstrząśnięty, z zakrwawionymi dłońmi; nie zdołał wyszeptać „Amen”, a prześladuje go głos: „Nie zaśniesz więcej! Makbet sen zabił”.
Lady Makbet sama odnosi sztylety do komnaty i maże krwią twarze strażników, by zrzucić na nich winę, bo mąż nie ma odwagi tam wrócić.
Stukanie do bramy zmusza małżonków, by włożyli nocne szaty i ukryli się w komnacie.
Zaspany Odźwierny w groteskowej scenie udaje stróża bramy piekielnej i wpuszcza Makdufa oraz Lennoksa.
Makduf odkrywa zamordowanego króla, wszczyna alarm i bije w dzwony; zbiegają się Banko, Lady Makbet, Malkolm i Donalbein.
Makbet wyznaje, że w przypływie wściekłości zabił obu śpiących strażników; nadmiar jego retoryki budzi nieme podejrzenie Makdufa, a Lady Makbet mdleje.
Malkolm i Donalbein, nie ufając nikomu, postanawiają uciec — Malkolm do Anglii, Donalbein do Irlandii — czym ściągają na siebie podejrzenie.
Ross i stary człowiek rozmawiają o przeciwnych naturze znakach (ciemność w dzień, konie Dunkana pożerające się nawzajem); Makduf donosi, że winą obciążono strażników i zbiegłych synów, a korona przypadła Makbetowi, który wyrusza na koronację do Scone.
Makduf, znacząco, zamiast do Scone wraca do swego zamku w Fife.

Akt III — Makbet królem i mord na Banku

Banko podejrzewa, że Makbet zdobył tron „najszpetniejszymi środkami”, lecz podtrzymuje nadzieję na własne proroctwo o potomstwie-królach.
Makbet, już w koronie, wypytuje Banka o popołudniową przejażdżkę i o to, czy towarzyszy mu Fleance, pod pozorem zaproszenia na wieczorną ucztę.
W monologu („Być królem jest niczym, jeśli nie mogę być królem bezpiecznie”) Makbet uznaje Banka za zagrożenie, bo to jego potomkom wieszczki obiecały tron.
Makbet najmuje dwóch Morderców, przekonując ich kłamliwie, że to Banko jest sprawcą ich nędzy, i zleca zabicie Banka oraz jego syna Fleance’a z dala od zamku.
Makbet knuje już sam, każąc żonie pozostać „niewinną wiedzy” aż do skutku — następuje odwrócenie ról względem aktu I.
W parku trzej Mordercy dopadają Banka i Fleance’a; zabijają Banka, lecz Fleance ucieka w ciemność, więc „najlepsza czynu połowa chybiona”.
Podczas uczty zakrwawiony Pierwszy Morderca melduje Makbetowi, że Banko nie żyje, ale Fleance umknął.
Wróciwszy do stołu, Makbet widzi ducha zamordowanego Banka na swoim miejscu — widmo widzialne tylko dla niego — i wpada w obłęd, przerażając gości.
Lady Makbet tłumaczy zachowanie męża chwilowym „paroksyzmem” znanym od młodości i gani go na osobności; gdy duch wraca, Makbet znów krzyczy, więc królowa pospiesznie odprawia gości.
Makbet stwierdza, że „krew krwi pragnie”, zauważa, że Makduf zlekceważył jego wezwanie, i postanawia udać się do wieszczek po nowe wróżby.
Na stepie Hekate gani Czarownice i zapowiada, że zwiodą Makbeta marami i fałszywą pewnością.
Lennox z innym panem rozmawiają z gorzką ironią o zbrodniach Makbeta; pada wieść, że Makduf udał się do Anglii błagać o pomoc zbrojną.

Akt IV — wróżby, rzeź w Fife i próba Makdufa

W jaskini Czarownice wokół wrzącego kotła rzucają makabryczne składniki; wchodzi Makbet i żąda odpowiedzi.
Wiedźmy wywołują trzy zjawy: pierwsza każe strzec się tana Fife (Makdufa), druga zapewnia, że „nie zabije go nikt z kobiety zrodzony”, trzecia wieści, że Makbet nie przegra, „póki birnamski las się nie poruszy” ku Dunsinane.
Makbet, uspokojony pozornie niemożliwymi warunkami, postanawia mimo to zabić Makdufa „dla pewności”.
Na żądanie Makbeta wiedźmy ukazują orszak ośmiu królów-potomków Banka oraz zakrwawionego, uśmiechniętego Banka, po czym znikają.
Lennox donosi, że Makduf uciekł do Anglii; wściekły Makbet postanawia napaść zamek w Fife i wymordować rodzinę Makdufa.
W zamku Fife Lady Makduf żali się Rossowi na ucieczkę męża; po krótkiej rozmowie z synkiem wpadają Mordercy.
Mordercy zabijają chłopca, który nazywa ich kłamcami, a następnie wycinają w pień całą rodzinę Makdufa.
W Anglii Malkolm, nieufny wobec Makdufa, poddaje go próbie, malując samego siebie jako potwora gorszego od Makbeta.
Rozpacz Makdufa nad losem Szkocji przekonuje Malkolma o jego uczciwości; królewicz odwołuje samooskarżenia i wyznaje, że stoi za nim dziesięć tysięcy żołnierzy pod wodzą Siwarda.
Przybyły Ross wyjawia Makdufowi, że jego żona i wszystkie dzieci zostały wymordowane; Makduf w niemym bólu przysięga zemstę i wyrusza wraz z Malkolmem obalić tyrana.

Akt V — szaleństwo Lady Makbet i upadek Makbeta

W Dunsinane lekarz i dama dworu obserwują lunatykującą Lady Makbet, która w obłędzie nieustannie trze ręce, jakby je myła, i wygłasza skargę „Precz stąd, przeklęta plamo!”.
Urywane słowa królowej zdradzają wszystkie zbrodnie (Dunkan, rodzina Makdufa, Banko); lekarz uznaje, że choroba przerasta jego sztukę i potrzebny jest spowiednik, nie medyk.
Szkoccy panowie prowadzą wojsko na spotkanie nadciągających Anglików pod Malkolmem, Siwardem i Makdufem, by złączyć się przy lesie birnamskim.
W zamku Makbet, ufny w wróżby, lekceważy wieści o ucieczce tanów i o dziesięciu tysiącach Anglików, powtarzając, że nie pokona go nikt z kobiety zrodzony.
Malkolm rozkazuje każdemu żołnierzowi ściąć i nieść przed sobą gałąź z lasu birnamskiego, by zamaskować liczebność wojska — proroctwo o „idącym lesie” zaczyna się spełniać.
Seyton oznajmia Makbetowi, że królowa umarła; Makbet wygłasza nihilistyczny monolog „Jutro po jutrze i po jutrze jutro”, w którym życie jest „powieścią opowiadaną przez idiotę”.
Posłaniec donosi, że las birnamski rusza; Makbet pojmuje, że padł ofiarą „dwuznaczników diabła”, lecz postanawia zginąć z bronią w ręku.
Na polu przed zamkiem armia Malkolma odrzuca liściaste zasłony; Makbet, „przywiązany do słupa jak niedźwiedź”, zabija młodego Siwarda i wciąż liczy na swą nietykalność.
Makbet spotyka Makdufa i pyszni się tym, że nie zrodziła go kobieta, lecz Makduf wyjawia, że „ze swojej matki wydarty był łona przed czasem” — przyszedł na świat przez cesarskie cięcie.
Makbet przeklina „piekła szalbierstwa”, odmawia poddania się i ginie w pojedynku z Makdufem.
Makduf wnosi głowę Makbeta i wita Malkolma jako króla Szkocji; Malkolm nagradza wiernych, podnosi tanów do godności hrabiów i zaprasza wszystkich na koronację do Scone, przywracając ład wywrócony królobójstwem.