Ojciec Goriot

„Ojciec Goriot” Honoriusza Balzaka, wydany w 1835 roku (pierwodruk w odcinkach 1834–1835), to jedna z najważniejszych powieści realistycznych XIX wieku i kluczowe ogniwo wielkiego cyklu „Komedia ludzka”. Akcja rozgrywa się w Paryżu w 1819 roku, a jej centrum stanowi obskurny pensjonat pani Vauquer, w którym mieszka tytułowy bohater — były fabrykant makaronu, który oddał cały majątek dwóm córkom i za bezgraniczną, wręcz obłędną miłość ojcowską zapłacił samotnością, nędzą i śmiercią w opuszczeniu.

Drugim bohaterem jest młody, ubogi student prawa Eugeniusz de Rastignac, który na naszych oczach przechodzi przez „szkołę życia” wielkiego świata i dokonuje wyboru między uczciwą pracą a bezwzględną karierą. Postacią, która wykłada mu cyniczną filozofię społeczeństwa, jest tajemniczy Vautrin — zbiegły galernik i „artysta zbrodni”. Wokół tych trzech postaci Balzac buduje bezlitosną diagnozę Paryża jako świata, w którym rządzi pieniądz, a wartości rodzinne i moralne przegrywają z ambicją i próżnością.

Dla matury „Ojciec Goriot” jest ważny jako wzorcowy przykład realizmu i powieści balzakowskiej: drobiazgowego opisu, w którym środowisko odzwierciedla człowieka, koncepcji typu literackiego oraz krytyki mieszczańskiego społeczeństwa. Powieść pozwala omówić motyw ojcostwa i niewdzięczności dzieci (bywa nazywana „Królem Learem mieszczańskiego Paryża”), temat kariery i inicjacji młodego człowieka, władzę pieniądza oraz demoralizujący wpływ wielkiego miasta. Kończy ją słynne wyzwanie Rastignaca rzucone Paryżowi z wzgórza cmentarza Père-Lachaise: „Teraz my się spróbujemy!”.