Charakterystyka Cezarego Baryki

Pochodzenie i rodzina

Cezary Baryka to postać tragicznie rozdarta między różnymi światami i ideologiami. Syn zamożnego inżyniera Seweryna i patriotycznie nastawionej Jadwigi, wychował się w Baku w środowisku kosmopolitycznym, w dostatku, ale też w oderwaniu od polskich korzeni. To „syn szklanych domów” - metafora odnosząca się zarówno do utopijnych wizji ojca o idealnym społeczeństwie, jak i do kruchości iluzji, które Cezary będzie kolejno tracił.

Cechy charakteru i osobowości

Idealizm i podatność na wpływy - Cezary jest młodym idealistą poszukującym swojego miejsca w świecie. Kolejno ulega różnym wpływom: najpierw bolszewickim kolegom w Baku, potem entuzjazmowi walki o Polskę, następnie urokowi ziemiańskiego życia w Nawłoci, wreszcie komunistycznej agitacji Lulka. Ta podatność wynika z braku własnego zakorzenienia - nie jest w pełni Polakiem ani Rosjaninem, nie należy do żadnej klasy społecznej.

Impulsywność i gwałtowność - W momentach kryzysu reaguje wybuchowo i destrukcyjnie. Uderza batem ukochaną kobietę, wdaje się w bójkę z Barwickim, wybucha gniewem podczas dyskusji. Ta gwałtowność uczuć prowadzi do tragicznych konsekwencji - pośrednio przyczynia się do śmierci Karoliny i utraty Laury.

Inteligencja i wrażliwość - Jest wykształcony (zna grekę, łacinę, filozofię), wrażliwy na piękno i cierpienie innych. Dostrzega biedę żydowską w Warszawie, nędzę chłopów w Chłodku, ale też urodę Laury i tragizm Karoliny. Ta wrażliwość czyni go jednak niezdolnym do prostych rozwiązań.

Ewolucja postaci

Od entuzjazmu do rozczarowania - Cezary przechodzi drogę od młodzieńczego entuzjazmu (walka o Polskę) przez rozczarowanie rzeczywistością (życie ziemiańskie, bieda, niesprawiedliwość) do nihilizmu i autodestrukcji (przystąpienie do komunistów przeciw Polsce, za którą walczył).

Tragizm wewnętrznego rozdarcia - Nie może pogodzić sprzeczności: kocha Polskę, ale widzi jej wady; gardzi komunizmem, który zabił jego rodziców, ale ulega argumentom o niesprawiedliwości społecznej; kocha Laurę, ale niszczy tę miłość własną gwałtownością.

Symboliczne znaczenie
Cezary reprezentuje pokolenie „przedwiośnia” - młodych ludzi, którzy stanęli przed niepodległą Polską z wielkimi nadziejami, aby szybko się rozczarować. Jego droga od żołnierza-obrońcy do manifestanta przeciw państwu symbolizuje tragiczne rozdźwięki tego okresu.

Jest też figurą „bezdomnego” - człowieka bez korzeni, bez przynależności klasowej czy narodowej, skazanego na wieczne poszukiwanie miejsca, którego nie znajduje. Szklane domy ojca okazują się iluzją, Polska matki - rozczarowaniem, miłość - niemożliwością.

Relacje z innymi

Z kobietami - Jego relacje z Laurą i Karoliną pokazują niezdolność do budowania trwałych związków. Laura jest dla niego ideałem, obsesją, ale też obiektem agresji. Karolina - ofiarą jego egoizmu, wykorzystywaną dla zaspokojenia samotności.

Z mentorami - Kolejno odrzuca wszystkich przewodników: ojca (ginie), Gajowca (atakuje), księdza Anastazego (nie przyjmuje pomocy duchowej), aby ostatecznie ulec Lulkowi - najbardziej destrukcyjnemu z mentorów.

Tragizm postaci
Cezary jest postacią głęboko tragiczną - inteligentny i wrażliwy, ale niezdolny do konstruktywnego działania; idealistyczny, ale pozbawiony stałych wartości; spragniony miłości, ale niszczący każdą relację. Jego końcowy marsz na czele komunistycznej manifestacji to akt ostatecznej autodestrukcji - prowadzi wrogów przeciw temu, co sam kiedyś bronił, stając się symbolem zagubienia całego pokolenia.