Charakterystyka Seweryna Baryki z cytatami

Karierowicz bez korzeni

Seweryn Baryka to typ człowieka charakterystycznego dla epoki - Polaka robiącego karierę w carskiej Rosji. Żeromski przedstawia go jako człowieka, który „nie otrzymał w młodości specjalnego wykształcenia i nie miał określonego zawodu” i który stał się „pospolitym typem człowieka poszukującego jakiejkolwiek posady”. Jego głównym celem była wysokość pensji i dodatków - „Chodziło tylko o wysokość pensji, mieszkanie, opał, światło, tantiemy i tym podobne dodatki, a co się za te tantiemy wykonywuje, to było najzupełniej obojętne”.

Pragmatyk z resztkami ideałów

Seweryn jest przede wszystkim pragmatykiem. Żeromski podkreśla, że był „człowiekiem z gruntu i do dna uczciwym, toteż za najwyższą pensję i za najobszerniejsze mieszkanie nie robiłby nic podłego”. Jednak w granicach mieszczańskiej moralności gotów był robić wszystko, co każą „starsi”. Ta postawa konformisty pozwoliła mu zrobić błyskotliwą karierę - od ubogiego poszukiwacza posady do wysokiego urzędnika w Baku z kilkuset tysiącami rubli oszczędności.

Stosunek do polskości - ambiwalentny

Polskość Seweryna jest powierzchowna i sentymentalna. Z jednej strony przechowuje jak relikwię broszurę o powstaniu styczniowym, w której wspomniany jest jego dziad Kalikst - powstaniec, który stracił majątek. Książeczkę tę zabierał ze sobą wszędzie, później trafiła do luksusowej biblioteki. Jednak związek z tą tradycją jest czysto formalny - „Nie można powiedzieć, żeby treść historycznego raptularzyka miała jakiś szczególnie głęboki związek z życiem duchowym Seweryna Baryki”.

Człowiek sukcesu w złotej klatce

W Baku Seweryn osiąga szczyt kariery - ma apartament z perskimi dywanami, drogie meble, srebra i złoto, setki tysięcy rubli w banku. Żeromski ironicznie opisuje jego dobrobyt: „Ciepły klimat, znakomite i nadzwyczajnie tanie południowe owoce, łatwość otrzymania za nijaki grosz przepysznych jedwabiów, taniość pracy ludzkiej - wszystko to trzyma go w Baku. Jest przykładem Polaka, który odnalazł się w systemie carskim.

Ojcostwo - jedyna autentyczna wartość

Najbardziej autentycznym uczuciem Seweryna jest miłość do syna, w którego wychowanie wkładał serce i duszę. Sceny wspólnej nauki są pełne czułości - ojciec i syn „leżąc na piersiach ojca, z głową przy jego głowie, i ojciec, kołyszący się na bujającym fotelu, wcałowywali sobie z ust w usta tabliczkę mnożenia”. Paradoksalnie jednak, mimo prób zachowania polskości, Seweryn dopuszcza do rusyfikacji syna, który o wiele lepiej mówił po rosyjsku niż po polsku.

Budowniczy szklanych domów

Metafora „szklanych domów”, którą Cezary później będzie odnosił do ojca, oddaje istotę Seweryna - buduje piękne, ale kruche konstrukcje. Jego bogactwo, pozycja, nawet polska biblioteka - wszystko to są szklane domy, które runęły wraz z rewolucją. Jest człowiekiem, który uwierzył w trwałość systemu carskiego i swoją pozycję w nim.

Tragizm konformisty

Tragizm Seweryna polega na tym, że całe życie budował na fundamencie, który okazał się iluzoryczny. Jego lojalność wobec systemu, który go wynagradza, sprawia, że traci związek z ojczyzną, a syn ulega rusyfikacji. Rewolucja bolszewicka obnażyła kruchość jego pozycji - z szanowanego dygnitarza stał się wrogiem klasowym. Jego śmierć podczas próby ucieczki z więzienia na statku jest symbolicznym końcem całego świata polskich karierowiczów w Rosji - ludzi, którzy wyrzekli się tożsamości dla kariery i dobrobytu.