Matura pisemna z polskiego - poziom rozszerzony
Matura pisemna z języka polskiego na poziomie rozszerzonym to egzamin dla osób, które chcą pogłębić swoją wiedzę z zakresu literatury i kultury oraz planują studia humanistyczne. W przeciwieństwie do poziomu podstawowego, rozszerzenie nie jest obowiązkowe – to świadomy wybór maturzystów, którzy chcą wykazać się wyższymi kompetencjami literackimi. W 2026 roku egzamin przeprowadzany jest według Formuły 2023, opartej na podstawie programowej z 2024 roku. W tym kompleksowym przewodniku znajdziesz wszystko, co musisz wiedzieć o maturze rozszerzonej z polskiego: strukturę arkusza, wymagania dotyczące wypracowania, kryteria oceniania, listę lektur oraz praktyczne wskazówki, które pomogą Ci zdobyć jak najwyższy wynik.
Egzamin z języka polskiego na poziomie rozszerzonym odbędzie się 20 maja 2026 roku o godzinie 9:00 i potrwa 210 minut (3,5 godziny). Maksymalnie możesz zdobyć 35 punktów. Co istotne, na poziomie rozszerzonym nie ma progu zdawalności – wynik nie wpływa na zdanie matury, ale jest uwzględniany przy rekrutacji na studia. Średni wynik z tego egzaminu w 2025 roku wyniósł 46%, co pokazuje, że jest to egzamin wymagający, ale dający możliwość wyróżnienia się. Szczegółowy plan przygotowań znajdziesz w naszym artykule Jak przygotować się do matury z polskiego 2026.
Dla kogo jest matura rozszerzona z polskiego?
Matura z języka polskiego na poziomie rozszerzonym to przedmiot dodatkowy, wybierany głównie przez osoby planujące studia humanistyczne. Wynik z tego egzaminu jest uwzględniany podczas rekrutacji na takie kierunki jak polonistyka, filologie, dziennikarstwo, kulturoznawstwo, historia sztuki, pedagogika, psychologia, prawo czy kierunki nauczycielskie. Jeśli planujesz karierę związaną z literaturą, mediami, edukacją lub kulturą, rozszerzony polski może znacząco zwiększyć Twoje szanse na dostanie się na wymarzone studia.
Do matury 2025 z języka polskiego na poziomie rozszerzonym przystąpiło około 51,6 tysięcy osób, co stanowiło 18,8% wszystkich maturzystów. To pokazuje, że choć egzamin nie jest obowiązkowy, cieszy się znaczną popularnością wśród ambitnych uczniów.
Terminy matury pisemnej z języka polskiego 2026 – poziom rozszerzony
Znajomość dokładnych terminów egzaminów jest kluczowa dla prawidłowego zaplanowania przygotowań. Poniżej znajdziesz wszystkie istotne daty związane z maturą rozszerzoną z języka polskiego w 2026 roku.
| Wydarzenie | Data | Godzina |
|---|---|---|
| Matura próbna (egzamin diagnostyczny) | 12-16 stycznia 2026 | 9:00 lub 14:00 |
| Poziom rozszerzony – termin główny | 20 maja 2026 (środa) | 9:00 |
| Termin dodatkowy | 15 czerwca 2026 (poniedziałek) | 9:00 |
| Ogłoszenie wyników | 8 lipca 2026 | 8:30 |
Warto pamiętać, że egzamin na poziomie rozszerzonym odbywa się ponad dwa tygodnie po maturze podstawowej (4 maja), co daje dodatkowy czas na przygotowanie. Więcej informacji o całościowym przygotowaniu do egzaminu znajdziesz w artykule Jak wygląda matura pisemna z polskiego.
Struktura arkusza egzaminacyjnego – poziom rozszerzony
W przeciwieństwie do poziomu podstawowego, arkusz na poziomie rozszerzonym jest znacznie prostszy pod względem struktury – zawiera wyłącznie wypracowanie. Nie ma testu, nie ma zadań zamkniętych ani notatki syntetyzującej. Całe 210 minut przeznaczasz na napisanie jednej, rozbudowanej pracy.
Jeden arkusz, jedno zadanie – wypracowanie
Arkusz egzaminacyjny zawiera dwa tematy wypracowania do wyboru. Tematy dotyczą literatury – mogą odnosić się do poezji, prozy lub dramatu. Nie jest określona forma gatunkowa wypowiedzi, co oznacza, że możesz napisać:
- Rozprawkę
- Szkic krytyczny
- Esej
- Artykuł
- List otwarty
- Przemówienie
Warunek jest jeden – Twoja wypowiedź musi mieć charakter argumentacyjny. Musisz przedstawić tezę i ją udowodnić, odwołując się do utworów literackich i kontekstów.
Wymagania formalne wypracowania na poziomie rozszerzonym
Wypracowanie na poziomie rozszerzonym musi spełniać następujące wymagania:
- Minimum 400 wyrazów (praca krótsza nie jest oceniana)
- Odwołanie do trzech utworów literackich, w tym jednej lektury obowiązkowej z listy zamieszczonej w arkuszu
- Dwa pozostałe utwory mogą reprezentować tę samą epokę literacką
- Przywołanie co najmniej jednego kontekstu pogłębiającego rozumienie omawianych utworów lub problemu
Konteksty, które możesz wykorzystać, to między innymi: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny lub społeczny. Szczegółowe informacje o kontekstach znajdziesz w artykule Konteksty na maturę z polskiego 2026.
Porównanie poziomu podstawowego i rozszerzonego
Aby lepiej zrozumieć specyfikę egzaminu rozszerzonego, warto porównać go z poziomem podstawowym.
| Aspekt | Poziom podstawowy | Poziom rozszerzony |
|---|---|---|
| Status egzaminu | Obowiązkowy | Dodatkowy (do wyboru) |
| Czas trwania | 240 minut (4 godziny) | 210 minut (3,5 godziny) |
| Maksymalna liczba punktów | 60 punktów | 35 punktów |
| Próg zdawalności | 30% (18 punktów) | Brak |
| Struktura arkusza | Test + wypracowanie | Tylko wypracowanie |
| Minimalna długość wypracowania | 300 wyrazów | 400 wyrazów |
| Wymagane utwory literackie | 1 lektura obowiązkowa + 1 inny utwór | 1 lektura obowiązkowa + 2 inne utwory |
| Wymagane konteksty | 2 konteksty | 1 kontekst (ale warto więcej) |
Kryteria oceniania wypracowania
Wypracowanie na poziomie rozszerzonym oceniane jest według tych samych czterech kryteriów co na poziomie podstawowym. Znajomość tych kryteriów pozwala świadomie budować pracę tak, aby zdobyć maksymalną liczbę punktów.
| Kryterium | Punkty | Co jest oceniane |
|---|---|---|
| 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia | 0-1 | Czy praca ma min. 400 wyrazów, zawiera lekturę obowiązkową, dwa inne utwory i kontekst |
| 2. Kompetencje literackie i kulturowe | 0-16 | Argumentacja, funkcjonalne wykorzystanie tekstów i kontekstów, brak błędów rzeczowych |
| 3. Kompozycja wypowiedzi | 0-7 | Struktura, spójność, logika wywodu, styl wypowiedzi |
| 4. Język wypowiedzi | 0-11 | Zakres i poprawność środków językowych, poprawność ortograficzna i interpunkcyjna |
Szczegółowe kryteria składowe
W ramach kryterium „Kompozycja wypowiedzi" egzaminatorzy przydzielają punkty za:
- Strukturę wypowiedzi – logiczny podział na wstęp, rozwinięcie i zakończenie
- Spójność wypowiedzi – logiczne powiązanie kolejnych części, płynne przejścia
- Styl wypowiedzi – odpowiedni rejestr językowy, konsekwencja stylistyczna
W ramach kryterium „Język wypowiedzi" punkty przydzielane są za:
- Zakres i poprawność środków językowych – bogactwo słownictwa, poprawność gramatyczna
- Poprawność ortograficzną – brak błędów w pisowni
- Poprawność interpunkcyjną – prawidłowe stosowanie znaków interpunkcyjnych
Błąd kardynalny i błędy rzeczowe
Tak jak na poziomie podstawowym, również na rozszerzeniu obowiązują surowe zasady dotyczące błędów. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowitej nieznajomości lektury obowiązkowej – skutkuje przyznaniem 0 punktów za całe kryterium „Kompetencje literackie i kulturowe" (utrata nawet 16 punktów). Za każdy „zwykły" błąd rzeczowy odejmowany jest 1 punkt.
Na poziomie rozszerzonym, gdzie odwołujesz się do trzech utworów, ryzyko popełnienia błędu jest większe. Dlatego szczególnie ważne jest, aby pisać tylko o tych utworach, które naprawdę dobrze znasz.
Lista lektur obowiązkowych na poziomie rozszerzonym
Na poziomie rozszerzonym obowiązuje szersza lista lektur niż na podstawowym. Oprócz wszystkich utworów z poziomu podstawowego, zdający muszą znać dodatkowe pozycje. Pełną listę znajdziesz w artykule Lista lektur obowiązkowych 2026 z języka polskiego.
Dodatkowe lektury na poziomie rozszerzonym (podstawa programowa 2024)
- Homer – Odyseja (fragmenty)
- Dante Alighieri – Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski – Treny (jako cykl poetycki)
- William Szekspir – Hamlet
- Juliusz Słowacki – Kordian
- Realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (do wyboru: Honoré de Balzac – Ojciec Goriot, Charles Dickens – Klub Pickwicka, Mikołaj Gogol – Martwe dusze lub Gustaw Flaubert – Pani Bovary)
- Franz Kafka – Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow – Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz – Szewcy
- Bruno Schulz – wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki – Mała Apokalipsa
- Janusz Głowacki – Antygona w Nowym Jorku
- Sławomir Mrożek – wybrane opowiadanie
- Wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego lub Zbigniewa Herberta
W latach 2025-2028 obowiązuje okres przejściowy, w którym można odwoływać się zarówno do lektur z podstawy programowej z 2024 roku, jak i z 2018 roku. To daje szersze możliwości wyboru przykładów literackich do wypracowania.
Jak zarządzać czasem podczas egzaminu
Masz 210 minut na napisanie jednego wypracowania. To dużo czasu, ale warto go dobrze rozplanować, aby nie zabrakło go na sprawdzenie pracy.
| Etap | Sugerowany czas | Opis |
|---|---|---|
| Analiza tematów | 15-20 minut | Przeczytaj oba tematy, oceń, do którego masz więcej materiału literackiego |
| Wybór tematu i planowanie | 25-30 minut | Sformułuj tezę, zaplanuj 3 utwory, konteksty, strukturę argumentacji |
| Pisanie wypracowania | 130-140 minut | Napisz pracę według przygotowanego planu (min. 400 wyrazów, ale warto więcej) |
| Sprawdzenie i korekta | 20-25 minut | Przeczytaj całość, popraw błędy, sprawdź spójność argumentacji |
Jak napisać dobre wypracowanie na poziomie rozszerzonym
Wypracowanie na rozszerzeniu wymaga wyższych kompetencji niż na poziomie podstawowym. Oto kluczowe wskazówki, które pomogą Ci zdobyć wysoką punktację.
Krok 1: Dokładna analiza tematu
Przeczytaj oba tematy bardzo uważnie. Tematy na rozszerzeniu często zawierają cytat jako tekst źródłowy. Zwróć uwagę na słowa kluczowe, czasowniki operacyjne (omów, rozważ, przedstaw, porównaj, zinterpretuj) oraz zakres problemu. Wybierz temat, do którego masz więcej materiału – lepiej pisać o tym, co dobrze znasz.
Krok 2: Strategiczny wybór utworów
Na rozszerzeniu musisz odwołać się do trzech utworów literackich, w tym jednej lektury obowiązkowej. Wybierz utwory, które:
- Naprawdę dobrze znasz (unikniesz błędów rzeczowych)
- Pasują do tematu i pozwalają zbudować spójną argumentację
- Reprezentują różnorodność (różne epoki, gatunki, perspektywy)
- Dają możliwość pokazania pogłębionej interpretacji
Krok 3: Sformułowanie mocnej tezy
Teza na poziomie rozszerzonym powinna być bardziej złożona i pogłębiona niż na podstawowym. Unikaj banalnych stwierdzeń. Twoja teza powinna być konkretna, problematyzująca i możliwa do udowodnienia na podstawie wybranych tekstów.
Krok 4: Funkcjonalne wykorzystanie kontekstów
Choć formalnie wymagany jest tylko jeden kontekst, warto wykorzystać więcej – to pokazuje Twoje szerokie kompetencje. Konteksty muszą być funkcjonalne, czyli pogłębiać interpretację utworów, a nie być wspomniane „przy okazji". Szczególnie cenne są konteksty filozoficzne, historycznoliterackie i kulturowe.
Krok 5: Dbałość o styl i język
Na poziomie rozszerzonym szczególną uwagę zwraca się na styl wypowiedzi. Używaj terminologii literaturoznawczej, unikaj kolokwializmów, dbaj o zróżnicowane słownictwo. Twoja praca powinna brzmieć jak tekst osoby głęboko zainteresowanej literaturą.
Więcej wskazówek dotyczących pisania rozprawki znajdziesz w artykule Jak napisać wypracowanie maturalne z języka polskiego.
Najczęstsze błędy na maturze rozszerzonej
Znajomość typowych błędów pomoże Ci ich uniknąć. Oto najczęściej popełniane pomyłki na poziomie rozszerzonym:
- Brak trzech utworów literackich – pamiętaj, że musisz odwołać się do trzech dzieł, w tym jednej lektury obowiązkowej
- Powierzchowne potraktowanie utworów – na rozszerzeniu oczekuje się pogłębionej interpretacji, a nie prostego streszczenia
- Błędy rzeczowe w mniej znanych lekturach – nie pisz o utworach, których nie przeczytałeś w całości
- Brak spójności między utworami – Twoje argumenty powinny tworzyć logiczną całość
- Zbyt krótka praca – 400 wyrazów to minimum; warto napisać więcej (600-800), aby w pełni rozwinąć argumentację
- Nieodpowiedni styl – unikaj kolokwializmów, zbyt prostego słownictwa
- Niefunkcjonalne konteksty – kontekst musi pogłębiać interpretację, a nie być ozdobnikiem
- Brak czasu na sprawdzenie – zostaw 20-25 minut na korektę
Co można mieć przy sobie na egzaminie
Zasady dotyczące dozwolonych przedmiotów są takie same jak na poziomie podstawowym:
Dozwolone:
- Długopis lub pióro z czarnym tuszem/atramentem
- Dowód osobisty (obowiązkowo)
- Butelka wody bez etykiety
- Chusteczki higieniczne
- Leki (po wcześniejszym zgłoszeniu)
Zabronione:
- Telefon komórkowy (nawet wyłączony)
- Smartwatch i inne urządzenia elektroniczne
- Własne słowniki i materiały pomocnicze
- Ściągi i notatki
Na sali egzaminacyjnej dostępne są słowniki ortograficzne i słowniki poprawnej polszczyzny.
Nowoczesne narzędzia do przygotowań – aplikacja MaturaPolski
Przygotowanie do matury rozszerzonej z języka polskiego wymaga dogłębnej znajomości większej liczby lektur i umiejętności budowania zaawansowanej argumentacji. Jednym z najskuteczniejszych narzędzi wspierających naukę jest aplikacja MaturaPolski.pl – kompleksowa platforma edukacyjna stworzona specjalnie z myślą o maturzystach.
Dla osób przygotowujących się do poziomu rozszerzonego aplikacja oferuje szczególnie przydatne funkcje:
- Opracowania wszystkich lektur obowiązkowych – w tym dodatkowych pozycji z poziomu rozszerzonego, takich jak Hamlet, Proces, Mistrz i Małgorzata czy Szewcy
- Zaawansowane analizy interpretacyjne – pogłębione omówienia motywów, symboli i kontekstów przydatnych na rozszerzeniu
- Przykładowe wypracowania na poziomie rozszerzonym – wzory dobrych prac z komentarzami
- Baza kontekstów – filozoficznych, historycznoliterackich, kulturowych do wykorzystania w argumentacji
- Arkusze maturalne z poprzednich lat – autentyczne tematy z lat 2023, 2024 i 2025, dostępne w sekcji /arkusze
- Interaktywne ćwiczenia – sprawdź swoją wiedzę z każdej epoki i lektury
Korzystanie z aplikacji MaturaPolski.pl pozwala na systematyczne przygotowanie do wymagającego egzaminu rozszerzonego i budowanie kompetencji niezbędnych do napisania wypracowania na wysokim poziomie.
Statystyki i wyniki
Jak wypadli maturzyści zdający poziom rozszerzony w poprzednich latach?
| Rok | Liczba zdających | Średni wynik |
|---|---|---|
| 2025 | ~51 600 (18,8%) | 46% |
| 2024 | ~50 000 (18%) | 45% |
| 2023 | ~48 000 (17%) | 47% |
Średni wynik oscyluje wokół 45-47%, co jest znacząco niższe niż na poziomie podstawowym (58-60%). To pokazuje, że egzamin rozszerzony jest faktycznie wymagający. Jednocześnie oznacza to, że przy solidnym przygotowaniu możesz znacząco wyróżnić się ponadprzeciętnym wynikiem, co będzie atutem podczas rekrutacji na studia.
Praktyczne porady na dzień egzaminu
Dzień przed maturą rozszerzoną:
- Przejrzyj notatki z kluczowych lektur z poziomu rozszerzonego
- Przypomnij sobie ważne konteksty filozoficzne i kulturowe
- Nie ucz się nowych rzeczy – skup się na powtórce
- Przygotuj przybory (długopisy, dowód osobisty)
- Połóż się wcześnie spać
W dniu egzaminu:
- Zjedz pożywne śniadanie
- Bądź w szkole z zapasem czasu
- Dokładnie przeanalizuj oba tematy przed wyborem
- Zrób szczegółowy plan wypracowania na brudnopisie
- Pilnuj czasu – regularnie sprawdzaj, ile Ci zostało
- Zostaw minimum 20 minut na sprawdzenie pracy
- Policz wyrazy – upewnij się, że masz minimum 400
Podsumowanie
Matura pisemna z języka polskiego na poziomie rozszerzonym to wymagający egzamin, który sprawdza zaawansowane kompetencje literackie i kulturowe. Kluczem do sukcesu jest dogłębna znajomość lektur (zarówno z poziomu podstawowego, jak i rozszerzonego), umiejętność budowania pogłębionej argumentacji oraz sprawne posługiwanie się kontekstami. Pamiętaj, że musisz odwołać się do trzech utworów literackich (w tym jednej lektury obowiązkowej) i napisać minimum 400 wyrazów.
Choć egzamin jest trudny (średni wynik to około 46%), przy systematycznym przygotowaniu możesz osiągnąć bardzo dobry rezultat. Korzystaj z nowoczesnych narzędzi, takich jak aplikacja MaturaPolski.pl, rozwiązuj arkusze z poprzednich lat i regularnie ćwicz pisanie wypracowań na tematy z poziomu rozszerzonego.
Więcej informacji o przygotowaniach znajdziesz w artykułach: Jak przygotować się do matury z polskiego 2026, Jak napisać wypracowanie maturalne z języka polskiego oraz Lista lektur obowiązkowych 2026. Arkusze maturalne z lat 2023-2025 znajdziesz w sekcji /arkusze.
Powodzenia na maturze rozszerzonej!