Jak wygląda matura pisemna z polskiego

Matura pisemna z języka polskiego to jeden z najważniejszych egzaminów w życiu każdego maturzysty. W 2026 roku egzamin odbędzie się w Formule 2023, opartej na podstawie programowej z 2024 roku. Znajomość struktury arkusza, kryteriów oceniania i umiejętne zarządzanie czasem mogą zadecydować o Twoim sukcesie. W tym przewodniku znajdziesz wszystko, co musisz wiedzieć o maturze pisemnej z polskiego – zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym.

Poziom podstawowy – obowiązkowy dla wszystkich

Matura z języka polskiego na poziomie podstawowym jest obowiązkowa dla każdego maturzysty. Bez zdania tego egzaminu nie otrzymasz świadectwa dojrzałości, niezależnie od wyników z innych przedmiotów. Egzamin trwa 240 minut (4 godziny) i pozwala zdobyć maksymalnie 60 punktów. Próg zdawalności wynosi 30%, czyli 18 punktów.

Struktura arkusza na poziomie podstawowym

Na egzaminie otrzymasz dwa arkusze. Arkusz 1 zawiera test składający się z dwóch części, natomiast Arkusz 2 to wypracowanie. Możesz pracować nad obydwoma arkuszami w dowolnej kolejności i rozdzielać czas według własnego uznania – masz łącznie 240 minut na całość.

Część 1: Język polski w użyciu

Ta część sprawdza umiejętności czytania ze zrozumieniem, argumentowania oraz znajomość zasad poprawnej polszczyzny. Zadania oparte są na dwóch tekstach źródłowych zamieszczonych w arkuszu. Wśród zadań znajdziesz między innymi pytania o rozumienie tekstu, analizę środków językowych oraz notatkę syntetyzującą (zadanie polegające na zestawieniu informacji z dwóch tekstów).

Większość zadań w tej części ma charakter otwarty – samodzielnie formułujesz odpowiedzi, choć mogą pojawić się też zadania zamknięte (wielokrotnego wyboru, prawda/fałsz, na dobieranie).

Część 2: Test historycznoliteracki

Test sprawdza znajomość treści i problematyki lektur obowiązkowych. Zadania oparte są na krótkich fragmentach tekstów zamieszczonych w arkuszu. Mogą dotyczyć zarówno lektur z liceum, jak i z zakresu szkoły podstawowej (bajki Krasickiego, Dziady cz. II, Pan Tadeusz, Zemsta, Balladyna). W przypadku lektur z podstawówki zawsze podany jest fragment utworu.

W teście mogą pojawić się też zadania oparte na utworach poetyckich – zarówno autorów wskazanych w podstawie programowej, jak i innych. Nie sprawdzają one znajomości konkretnego wiersza, lecz umiejętność interpretacji poezji.

Część 3: Wypracowanie

Wypracowanie to najważniejsza część egzaminu, warta aż 35 punktów (58% całości). Otrzymasz dwa tematy do wyboru – oba bez wskazania konkretnej lektury obowiązkowej. Sam wybierasz, do jakiego utworu się odwołasz. Lista lektur obowiązkowych jest zawsze zamieszczona w arkuszu.

Poziom rozszerzony – dla ambitnych

Matura z języka polskiego na poziomie rozszerzonym to przedmiot dodatkowy, wybierany głównie przez osoby planujące studia humanistyczne. Egzamin trwa 210 minut (3,5 godziny) i pozwala zdobyć maksymalnie 35 punktów. Nie ma progu zdawalności – wynik nie wpływa na zdanie matury, ale jest brany pod uwagę przy rekrutacji na studia.

Struktura arkusza na poziomie rozszerzonym

Na poziomie rozszerzonym arkusz jest znacznie prostszy – zawiera wyłącznie dwa tematy wypracowania do wyboru. Nie ma testu, nie ma zadań zamkniętych. Całe 210 minut przeznaczasz na napisanie jednej, rozbudowanej pracy.

Tematy dotyczą literatury (poezji, prozy, dramatu) i nie określają formy gatunkowej wypowiedzi. Możesz napisać rozprawkę, szkic krytyczny, esej, artykuł, list otwarty lub przemówienie – pod warunkiem, że będzie to wypowiedź argumentacyjna.

Kryteria oceniania wypracowania

Zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym, wypracowanie oceniane jest według czterech głównych kryteriów. Znajomość tych kryteriów pozwoli Ci świadomie budować pracę tak, aby zdobyć maksymalną liczbę punktów.

Kryteria oceniania – poziom podstawowy (35 pkt)

Na co zwrócić szczególną uwagę

Błąd kardynalny

To najpoważniejszy błąd, jaki możesz popełnić. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowitej nieznajomości lektury obowiązkowej – na przykład pomylenie głównych bohaterów, przypisanie utworu innemu autorowi czy całkowicie błędna interpretacja fabuły. Popełnienie błędu kardynalnego skutkuje przyznaniem 0 punktów za kompetencje literackie i kulturowe.

Błędy rzeczowe

Za każdy błąd rzeczowy (pomylenie dat, imion drugoplanowych postaci, drobne nieścisłości) odejmowany jest 1 punkt od ogólnej liczby punktów za kompetencje literackie i kulturowe. Możesz więc stracić nawet wszystkie 16 punktów, jeśli popełnisz wiele błędów.

Konteksty – funkcjonalne wykorzystanie

Nie wystarczy tylko wspomnieć o kontekście. Musisz go funkcjonalnie wykorzystać, czyli pokazać, jak łączy się z tematem i Twoją argumentacją. Powierzchowne przywołanie kontekstu (na zasadzie "przy okazji wspomnę") nie przyniesie punktów.

Co wolno mieć na sali egzaminacyjnej

Na egzaminie pisemnym z języka polskiego obowiązują ścisłe zasady dotyczące tego, co możesz mieć przy sobie. Naruszenie tych zasad może skutkować unieważnieniem egzaminu.

Na sali egzaminacyjnej dostępne są słowniki ortograficzne i słowniki poprawnej polszczyzny (co najmniej 1 egzemplarz na 25 zdających). Możesz z nich korzystać w trakcie pisania.

Jak zarządzać czasem podczas egzaminu

Prawidłowe rozłożenie czasu to klucz do sukcesu. Poniżej znajdziesz sugerowany podział dla obu poziomów.

Poziom podstawowy – 240 minut

Poziom rozszerzony – 210 minut

Lista lektur obowiązkowych 2026

W latach 2025-2028 obowiązuje przejściowa lista lektur, uwzględniająca zarówno podstawę programową z 2024 roku, jak i z 2018 roku. Pełna lista jest zawsze zamieszczona w arkuszu egzaminacyjnym. Oto najważniejsze pozycje:

Lektury z podstawy programowej 2024:

• Biblia (fragmenty Księgi Rodzaju, Hioba, Koheleta, Psalmów, Apokalipsy)
• Jan Parandowski – Mitologia, cz. I Grecja
• Homer – Iliada (fragmenty)
• Sofokles – Antygona
• William Szekspir – Makbet
• Molier – Skąpiec
• Adam Mickiewicz – ballady (w tym Romantyczność), Dziady cz. III
• Bolesław Prus – Lalka
• Fiodor Dostojewski – Zbrodnia i kara
• Stanisław Wyspiański – Wesele
• Witold Gombrowicz – Ferdydurke
• Tadeusz Borowski – Proszę państwa do gazu / U nas, w Auschwitzu...
• Gustaw Herling-Grudziński – Inny świat
• Albert Camus – Dżuma
• Sławomir Mrożek – Tango
• Ryszard Kapuściński – Podróże z Herodotem (fragmenty)

Dodatkowo z zakresu szkoły podstawowej (z fragmentem w arkuszu):

• Ignacy Krasicki – bajki
• Adam Mickiewicz – Dziady cz. II, Pan Tadeusz (księgi I, II, IV, X, XI, XII)
• Aleksander Fredro – Zemsta
• Juliusz Słowacki – Balladyna

Jak napisać dobre wypracowanie – krok po kroku

Wypracowanie to najważniejsza część egzaminu. Oto sprawdzony schemat, który pomoże Ci zdobyć maksymalną liczbę punktów.

Krok 1: Analiza tematu

Przeczytaj temat kilka razy. Podkreśl słowa kluczowe i czasowniki operacyjne (omów, rozważ, przedstaw, porównaj). Upewnij się, że rozumiesz, czego dokładnie wymaga polecenie.

Krok 2: Wybór lektury i kontekstów

Wybierz lekturę, którą najlepiej znasz i która najlepiej pasuje do tematu. Nie wybieraj na siłę "trudnej" lektury, jeśli nie znasz jej dobrze. Pamiętaj też o drugim utworze literackim i dwóch kontekstach (na poziomie podstawowym) lub trzech utworach (na rozszerzonym).

Krok 3: Sformułowanie tezy

Teza to Twoje stanowisko wobec problemu postawionego w temacie. Musi być jasna, konkretna i możliwa do udowodnienia na podstawie wybranych tekstów. Tezę umieść we wstępie.

Krok 4: Zaplanowanie argumentów

Na brudnopisie rozpisz plan pracy: wstęp → argument 1 (z przykładami) → argument 2 (z przykładami) → konteksty → zakończenie. Każdy argument powinien wspierać Twoją tezę.

Krok 5: Pisanie właściwe

Pisz zgodnie z planem. Dbaj o logiczne przejścia między akapitami. Używaj słownictwa analityczno-interpretacyjnego, nie streszczaj – argumentuj. Odwołuj się do konkretnych scen, cytatów i zachowań bohaterów.

Krok 6: Sprawdzenie

Przeczytaj całą pracę. Sprawdź, czy teza jest jasna i czy argumenty ją wspierają. Policz wyrazy. Popraw błędy ortograficzne i interpunkcyjne.

Statystyki i zdawalność

Jak wypadli maturzyści w poprzednich latach? Oto dane, które pomogą Ci ocenić poziom trudności egzaminu:

Jak widać, zdawalność matury z polskiego utrzymuje się na poziomie około 94%, a średni wynik to około 58-60% na poziomie podstawowym. To oznacza, że egzamin jest wymagający, ale zdecydowanie możliwy do zdania przy odpowiednim przygotowaniu.

Praktyczne porady na dzień egzaminu

Jak przygotować się do matury pisemnej

Systematyczne przygotowanie to klucz do sukcesu. Oto sprawdzony plan działania:

3-4 miesiące przed maturą:

• Przeczytaj (lub przypomnij sobie) wszystkie lektury obowiązkowe
• Sporządź notatki z najważniejszymi wątkami, bohaterami i cytatami
• Zapoznaj się ze strukturą arkusza i kryteriami oceniania

2-3 miesiące przed maturą:

• Rozwiązuj arkusze z poprzednich lat (co najmniej 1 tygodniowo)
• Pisz wypracowania i proś nauczyciela o sprawdzenie
• Ćwicz notatki syntetyzujące i zadania z czytania ze zrozumieniem

1 miesiąc przed maturą:

• Skup się na powtórkach – nie ucz się nowych rzeczy
• Rozwiąż 2-3 kompletne arkusze w warunkach egzaminacyjnych (z pomiarem czasu)
• Przećwicz pisanie wypracowania w 90-100 minut

Tydzień przed maturą:

• Powtórz najważniejsze informacje o lekturach
• Przejrzyj własne notatki i błędy z poprzednich arkuszy
• Zadbaj o odpoczynek i sen

Podsumowanie

Matura pisemna z języka polskiego to wymagający egzamin, ale przy odpowiednim przygotowaniu jest całkowicie do zdania z dobrym wynikiem. Pamiętaj o najważniejszych zasadach:

Powodzenia na maturze! 🍀