Poniżej znajdziesz wzorcową odpowiedź zbudowaną zgodnie z wymaganiami matury ustnej: teza → argumenty z lektury → kontekst → wniosek. Pamiętaj, że egzaminator wymaga odwołania do wybranego kontekstu.
① Teza
Księga Koheleta ukazuje świat jako marność i nieustanną zmienność („vanitas vanitatum”). Wobec przemijania wszystkiego, co ziemskie, człowiekowi pozostaje pokora, umiar i czerpanie radości z prostych darów życia, przy zachowaniu bojaźni Bożej.
② Argumenty z lektury
Marność nad marnościami
Kohelet ogłasza, że wszystko jest marnością (hebr. hebel — ulotny oddech). Bogactwo, mądrość, władza, przyjemność — wszystko przemija i nie daje trwałego sensu. Świat trwa w niezmiennym kręgu („to, co było, jest tym, co będzie”).
Niestałość losu i czasu
Słynny fragment „jest czas rodzenia i czas umierania…” pokazuje, że ludzkie życie podlega rytmowi przemian, nad którym człowiek nie panuje. Wobec tej zmienności gromadzenie dóbr i pycha tracą sens.
Mądrość pokory i umiaru
Wniosek Koheleta nie jest jednak czystą rozpaczą: skoro wszystko przemija, należy cieszyć się prostymi darami (jedzeniem, pracą, chwilą) i żyć w bojaźni Bożej. To mądrość umiaru wobec niestałości świata.
③ Kontekst
Odwołanie do kontekstu jest wymagane przez egzaminatora. Wybierz jeden z poniższych.
◆Barokowe vanitas — D. Naborowski (kontekst literacki)
Wiersze „Marność” i „Krótkość żywota” wprost rozwijają myśl Koheleta — przypominają o przemijaniu i nicości ziemskich uciech, dochodząc do podobnego wniosku: bojaźni Bożej i umiaru.
◆Horacjańskie „carpe diem” (kontekst antyczny)
Antyczna odpowiedź na ulotność czasu: skoro życie przemija, trzeba chwytać dzień. To pokrewne, lecz bardziej zmysłowe niż Koheletowe ujęcie niestałości świata.
④ Wniosek (podsumowanie)
Kohelet daje literaturze trwały obraz świata jako marności i nieustannej zmiany. Z tej diagnozy płynie wniosek nie o rozpaczy, lecz o mądrym dystansie — pokorze, umiarze i radości z tego, co dane tu i teraz.
💡 Wskazówka
Świetnym kontekstem jest barokowe vanitas (Naborowski, Sęp-Szarzyński) lub malarska martwa natura z czaszką. Warto zaznaczyć różnicę: Kohelet kończy bojaźnią Bożą, a Horacy — carpe diem.