Poniżej znajdziesz wzorcową odpowiedź zbudowaną zgodnie z wymaganiami matury ustnej: teza → argumenty z lektury → kontekst → wniosek. Pamiętaj, że egzaminator wymaga odwołania do wybranego kontekstu.
① Teza
„Dżuma” Camusa, gdzie zaraza jest metaforą wszelkiego zła (w tym totalitaryzmu), przedstawia spektrum ludzkich postaw wobec niego — od czynnego oporu, przez religijną rezygnację, po cyniczne wykorzystanie. Camus afirmuje aktywny sprzeciw.
② Argumenty z lektury
Czynny opór — Rieux, Tarrou, Rambert
Najwyżej ceniona jest postawa walki ze złem — Rieux leczy, Tarrou organizuje ochotników, Rambert rezygnuje z ucieczki. Łączy ich przekonanie, że wobec zła nie wolno być biernym; trzeba „robić swoje”.
Rezygnacja i ucieczka w wiarę — Paneloux
Ksiądz Paneloux początkowo tłumaczy zło jako karę bożą i wzywa do pokory. Ta postawa biernej akceptacji załamuje się wobec cierpienia niewinnego dziecka — gotowe odpowiedzi zawodzą.
Cynizm i wyzysk — Cottard
Cottard korzysta na epidemii (przemyt, spekulacja) — reprezentuje postawę egoistycznego wykorzystania zła dla własnych zysków. To moralne dno, przeciwieństwo solidarności bohaterów pozytywnych.
③ Kontekst
Odwołanie do kontekstu jest wymagane przez egzaminatora. Wybierz jeden z poniższych.
◆Dżuma jako metafora totalitaryzmu (kontekst historyczny)
Zaraza symbolizuje faszyzm i wszelkie zło zbiorowe — powieść uczy czujności, bo „bakcyl dżumy nigdy nie umiera” i może powrócić.
◆Postawy wobec zła w „Innym świecie” (kontekst literacki)
Herling także pokazuje różne reakcje na zło systemu — od współudziału po opór i ocalenie godności.
④ Wniosek (podsumowanie)
„Dżuma” ukazuje pełne spektrum postaw wobec zła — czynny opór (Rieux), bierną wiarę (Paneloux), cyniczny wyzysk (Cottard). Camus jednoznacznie opowiada się za aktywną walką i solidarnością, ostrzegając, że zło zawsze może powrócić.
💡 Wskazówka
Wymień postawy: opór (Rieux), rezygnacja (Paneloux), cynizm (Cottard). Wyjaśnij metaforę dżumy. Konteksty: totalitaryzm, „Inny świat”.