Poniżej znajdziesz wzorcową odpowiedź zbudowaną zgodnie z wymaganiami matury ustnej: teza → argumenty z lektury → kontekst → wniosek. Pamiętaj, że egzaminator wymaga odwołania do wybranego kontekstu.
① Teza
„Romantyczność” Mickiewicza to manifest romantyzmu — opowiada się za światem ducha (czuciem, wiarą, wyobraźnią) przeciw światu rozumu (oświeceniowemu „szkiełku i oku”). Prawda mieszka w sercu i wierze ludu, nie w chłodnej nauce.
② Argumenty z lektury
Karusia widzi ducha zmarłego
Obłąkana z miłości Karusia rozmawia z duchem zmarłego Jasieńka. Dla niej i dla ludu to prawda; tłum wierzy w jej widzenie, bo zna prawa serca i świata duchowego.
Starzec z rozumem — „szkiełko i oko”
Racjonalista (Mędrzec) zaprzecza istnieniu duchów, ufając jedynie nauce i doświadczeniu („szkiełko i oko”). Jego rozum okazuje się jednak ślepy na prawdy, których nie da się zmierzyć — duchowe i emocjonalne.
Zwycięstwo „czucia i wiary”
Podmiot opowiada się po stronie ludu: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie niż mędrca szkiełko i oko”. To programowe odrzucenie oświeceniowego racjonalizmu na rzecz romantycznego poznania duchem.
③ Kontekst
Odwołanie do kontekstu jest wymagane przez egzaminatora. Wybierz jeden z poniższych.
◆Racjonalizm oświecenia (kontekst historycznoliteracki)
Oświecenie ufało rozumowi i nauce (Kartezjusz, Encyklopedia). „Romantyczność” to świadoma polemika z tym światopoglądem — początek nowej epoki.
◆Wielka Improwizacja z „Dziadów cz. III” (kontekst literacki)
Romantyczne poznanie pozarozumowe rozwija się dalej — przez natchnienie, sny i widzenia człowiek sięga prawd niedostępnych rozumowi.
④ Wniosek (podsumowanie)
„Romantyczność” to manifest sporu ducha z rozumem — i opowiedzenie się po stronie czucia, wiary i wyobraźni. Mickiewicz ogłasza, że prawda o świecie jest głębsza, niż potrafi zmierzyć oświeceniowa nauka.
💡 Wskazówka
Kluczowy cytat: „Czucie i wiara… niż mędrca szkiełko i oko”. Kontekst: racjonalizm oświecenia (polemika). Pokaż to jako manifest epoki.